Psikiyatriye Psikodramayla Kahkahayı Getiren Adam, Jacob Levy Moreno

Bazı insanlar yaşadıkları dönemin sınırlarını aşmayı başarır. Jacob Levy Moreno da onlardan biridir. Onu yalnızca bir psikiyatrist olarak tanımlamak eksik kalır. Çünkü Moreno, insanları kliniklerden çok yaşamın içinde gözlemlemeyi tercih eden bir düşünürdü.

1912 yılında Sigmund Freud'un bir dersine katıldığı anlatılır. Dersin sonunda Freud, Moreno'ya neyle ilgilendiğini sorar. Moreno'nun verdiği yanıt ise yıllar sonra bile hatırlanmaya devam eder.

"Siz insanlarla ofisinizdeki yapay ortamda buluşuyorsunuz. Ben onlarla sokaklarda, evlerinde; onların doğal ortamlarında buluşuyorum. Siz onların rüyalarını analiz ediyorsunuz. Ben tekrar rüya görme cesareti veriyorum. Siz onları analiz ediyor ve parçalara ayırıyorsunuz. Ben çatışan rollerini canlandırmalarını ve parçaları tekrar bir araya getirmelerine yardımcı oluyorum."

Bu sözleri, insanı anlamaya çalışan iki farklı yaklaşımın çatışma başlangıcı gibi yorumlayabiliriz. Nasıl mı? Freud daha çok geçmişe ve bilinçdışına yöneliyordu. Moreno ise insanın değişme, gelişme ve yeniden kendini oluşturma potansiyeline odaklanıyordu.

Moreno'ya göre insanlar yalnızca konuşarak değil, yaşayarak da öğreniyorlar. Belki de bu düşünce zamanla psikodramanın ortaya çıkmasına zemin hazırladı. 

Psikodramada kişi yaşadığı olayları anlatmakla yetinmiyor; onları sahnede de yeniden canlandırıyor. Böylece geçmişine farklı bir açıdan bakabiliyor, söyleyemediği sözleri ifade edebiliyor ve en önemlisi yeni çözümler deneyebiliyor.

Moreno'nun çalışmalarında "rol" kavramı önemli bir yer tutar. Günlük yaşamda hepimiz farklı roller üstleniriz. Gün içinde bazen bir ebeveyn, bazen bir öğrenci, bazen bir arkadaş ya da bir çalışan oluruz. Ancak yaşamın temposu içinde bazı rollerimiz gelişirken bazıları geri planda kalabiliyor. Moreno'nun yaklaşımındaki Psikodrama, bireyin bu rollerini fark etmesine ve gerektiğinde yeniden canlandırmasına olanak tanıyor. 

Belki de bu yüzden Moreno'nun fikirleri yalnızca terapi odalarında değil, eğitimden yaratıcı dramaya kadar birçok alanda yaşamaya devam ediyor. Çünkü insan, deneyimlediği, hissettiği ve aktif olarak katıldığı durumlarda çok daha derin öğreniyor.

Aradan geçen yıllara rağmen Moreno'nun şu sözü hâlâ güçlü bir anlam taşımaktadır.

"Ben tekrar rüya görme cesareti veriyorum."

Moreno'nun psikiyatriye getirdiği yeniliklerden biri de buydu. İnsanı yalnızca sorunlarıyla değil, sahip olduğu potansiyelle de görmek.